یاد کردی از زنده یاد جلیل ضیاپور، پدر نقاشی مدرن ایران

انزلی چی: نقاشی های جلیل ضیاپور دارای شیوه ای شخصی است و به دور ازتقلید،که به اذعان بزرگان این رشته از هنر هر کدام نه تنها پشتوانه ملی فرهنگی، بلکه ثروت ملی محسوب می شود.

به گزارش انزلی چی، امروز نود و چهارمین سالروز تولد استاد جلیل ضیاپور، پدر نقاشی مدرن ایران است. استاد ضیاپور دارای همان نقشی در عرصه  نقاشی نوین ایران است که نیما یوشیج در شعر نو از آن برخوردار است.

استاد جلیل ضیاپور در پنجم اردیبهشت ماه 1299 در بندرانزلی متولد شد. او پس از پایان رساندن تحصیلات مقدماتی در انزلی، در سال 1317 برای ادامه تحصیلات رهسپار تهران شد و هم زمان با ورودش در امتحانات مربوط به موسیقی شرکت کرد و رتبه لازم را کسب نمود.

در مدت نه چندان طولانی از زمان شروع کار در هنرستان موسیقی و فراگیری رشته آهنگسازی، بنا به تصمیمات دولت وقت، اساتید بلژیکی؛ مدیریت هنرستان را رها کردند و عازم کشور خود شدند و مسوولیت به عهده کلنل وزیری، واگذار شد. چون دیگر رشته آهنگسازی در هنرستان وجود نداشت، موسیقی را رها کرد و به سراغ هنرهای تزیینی و سنتی رفت.

ضیاپور پس ازورود به مدرسه صنایع مستظرفه قدیمه و فراگیری تذهیب، نقش قالی، مینیاتور، کاشیکاری و نگارگری در سال 1320 به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران راه یافت و با شوقی فراوان، رشته های تزیینات داخلی، دکوراسیون، نقاشی و مجسمه سازی را آموخت.

او در سال 1324 با احراز رتبه مقام اول و دریافت مدال فرهنگی درجه یکم، تحصیلات آکادمیک خود را در مقطع لیسانس به انجام رساند.

بر این اساس در همان سال از طریق بورس دولت فرانسه و از سوی دانشگاه تهران به منظور انجام تحصیلات عالیه تکمیلی عازم کشور فرانسه شد و از طرف دولت آن کشور در دانشکده ملی و عالی هنرهای زیبای پاریس –  بوزار ثبت نام شد. 

ضیاپور که گویی با انرژی و کوششی غیر قابل وصف،کسب علم و دانش را پیگیری می کرد، علاوه بر رشته های اصلی(نقاشی و مجسمه سازی)؛ به طور جامع رشته های دیگری چون تاریخ هنر، سبک شناسی، تاریخ تمدن، جامعه شناسی، نقش شناسی و پوشاک را نیز به صورت همزمان پیگیری و به انجام رساند.

سرانجام پس از اخذ درجه دکترا در هنر، در سال 1328 به کشور باز گشت و به منظور روشنگری اذهان نسبت به هنر نو در مجادله با هنر کهنه، با همکاری سه تن ازدوستان، اقدام به تاسیس انجمنی به نام خروس جنگی نمود و مجلاتی را نیز تحت همین نام به چاپ رساند .

جلیل ضیاپور، نقاشی پیشرو و منتقدی آگاه و پرچمدار نهضتی بود که در دشوارترین شرایط فرهنگی، از تنگنای زمانه سرافراز بیرون آمد و بیش از نیم قرن کوشایی در هنر ایران، ایراد بیش از 100 سخنرانی فرهنگی، هنری و اجتماعی در مجامع عمومی و خصوصی، خلق آثار هنری، نگارش بسیاری کتابهای تحقیقی، تالیفات، مقالات، بیان مصاحبه ها و تصدی پستهای ارشد و داشتن مقامات دولتی از جمله نامورانی است که به نقل از کتب و مجلات هنری منتشره وی را همنشین نیما و هدایت در راه نوآوری دانسته اند . 

او به دلیل استفاده از اشکال هندسی و هنر تزیینی که برگرفته ازدستمایه های ایرانی است و نیز تقسیم بندی هایی که به روش کوبیسم انجام داده و برای نخستین بار طرح نوینی را در هنر مدرن ایران رقم زده است، به عنوان پدر هنر نقاشی ایران مشهور است.

نقاشی های جلیل ضیاپور دارای شیوهای شخصی است و به دور ازتقلید،که به اذعان بزرگان این رشته از هنر هرکدام نه تنها پشتوانه ملی فرهنگی، بلکه ثروت ملی محسوب می شود.  

استاد ضیاپور به دلیل علاقه ای که به جوانان ودانشجویان داشت، درسال 1322 به درخواست اداره کل هنرهای زیبای کشور، اقدام به تاسیس هنرستان های هنرهای تجسمی دختران و پسران تهران کرد و همچنین مقدمات تاسیس دانشکده هنرهای تزیینی را تهیه نمود.

ضياپور، نسلي را تربيت كرد كه امروز هر كدام از آنها، خود از پيشروان و فعالان جنبش هنر معاصر ايران هستند و روندي را در ايران رقم زده‌اند كه اگر نبود همت زنده‌ياد ضياپور و شاگردان ايشان، چه بسا نقاشي مدرن موجود با جامه‌اي وارونه بر سر نقاشي كشور كشيده مي‌شد و آن گاه خوراك علاقه‌ مندان به نقاشي و هنر، چيزي بود كه نه نشاني از فرهنگ ايران در آن ديده مي‌شد- همانگونه كه متاسفانه در برخي از هنرها با ادعاي مدرنيسم و پست‌مدرنيسم كم‌ و بيش به چشم مي‌خورد- و نه مدرنيتي در آن دیده مي‌شد.

نگاهي به نقاشي‌هاي استاد ضياپور نشان مي‌دهد كه هنر نقاشي وقتي كه آگاهانه و در عين حال به‌ صورت علمي و با دانش در خدمت نقاش باشد، مي‌تواند ضمن حفظ فرهنگ و نشان دادن زيبايي‌ها و قابليت‌هاي آن، رنگي از روزگار و نشاني از تجدد و نو بودن را به همراه خود داشته باشد.

در تابلوي «زينت خاتون» همين‌كه نقاش يكي از موضوع‌های هنري ملي را دستمايه كار خود قرار مي‌دهد و با توجه به يكي از شعرهاي عاميانه ايران (جُم جُمك برگ خزون) تصويري را جان مي‌دهد كه سال‌ها مردم اين ديار با خواندن شعرش، شادي مي‌كردند، در حقيقت نشان‌دهنده هوش و آگاهي هنرمند از هنر بومي و پيوند آن با دنياي جديد است.

اما زنده‌ياد ضياپور در پيكره «زن كرد قوچاني» نگاهي مردم‌شناسانه به هنر نقاشي دارد و علاقه و عشق خود به مردم كشور ما را در قالب و نگاهي تازه به تصوير مي‌كشد؛ در حقيقت به بازنمايي فرهنگ اصيل ايراني مي‌پردازد و آن را لباسي تازه و نو مي‌پوشاند. شايد همين دقت و نگاه جديد او بود كه ديدگاه‌هايش را با عنوان‌ «لغو نظريه‌هاي مكاتب گذشته و معاصر» به رشته تحرير در آورد تا راه تازه‌اي پيش پاي نقاشي ايران بگشايد.

اصطلاح نقد هنري را اولين بار به صورت علمي، زنده‌ياد استاد جليل ضياپور وارد ادبيات هنر ايران كرده است. به اذعان بسياري از اهالي هنر، بالاخص هنر نقاشي، زنده‌ياد ضياپور پدر نقد هنري هم در ايران محسوب مي‌شود. 

استاد ضياپور در عين حال كه يك نقاش چيره‌دست و متبحر بود، در حوزه زبان و ادبيات بومي «واژه‌نامه تطبيقي گيلكي» را منتشر كرد كه از جمله مهم‌ترين كارهايش در حوزه زبان و ادب گيلكي است. اين واژه‌نامه بيش از 60  هزار واژه گيلكي را در خود جاي داده است و امروز از منابع مهم زبان گيلكي به شمار مي‌رود. همچنين يك نقش قالي با نقشمايه زن و مرد گيلاني و حاشيه جاروي اسپيلي از جمله آثار مشهور مرحوم ضياپور است. 

پدر نقاشی مدرن ایران؛ در شب یلدایی سرد و طولانی در 30 آذرماه 1378 نقاب در خاک کشید و در سن 79 سالگی دار فانی را وداع گفت.