کارگردانی تئاتر (بخش چهارم)

انزلی چی: هر صحنه دارای یک یا چند رویداد و کل نمایشنامه دارای یک رویداد کلی است. منظور از رویداد کلی، رویداد در برگیرنده واحدی است که تمامی رویدادهای دیگر در خدمت آنند. کارگردان باید هر رویداد را در یک جمله کوتاه و موثر که فقط ازچند کلمه تشکیل شده است بیان کند.

هسته مرکزی نمایشنامه رویداد دراماتیک و اشخاص بازی هستند. رویداد دراماتیک برخورد نیروهای درون نمایشنامه است، کشمکش مداوم بین اشخاص بازی است. محتوای عاطفی ای که تماشاگر را تکان می دهد در این کشمکش نهفته است. اشخاص بازی یا بر رویداد دراماتیک تاثیر می گذارند یا از آن تاثیر می گیرند و به این ترتیب مجبور به خلق رویدادی از جانب خود می شوند. 

رویداد و اشخاص بازی به نحوی ناگسستنی درهم گره خورده اند. یکی از اساسی ترین کارهای کارگردان، درک سرشت رویداد دراماتیک و ساختمان آن است، زیرا این عنصر است که به نمایشنامه روح زندگی می دهد و موجب رشد سایر عناصر نمایشنامه می شود. هنگامی که کارگردان، رویداد دراماتیک و چگونگی عملکرد آن را در نمایشنامه مورد نظر خود شناخت، دری به تمام دنیاهای دیگر موجود در آن نمایش به روی او باز می شود. 

رویداد دراماتیک فقط در شکل زمان حال وجود دارد  

این عاملی است که موجب می شود تا روح یک زندگی حاضر و حقیقی در نمایشنامه دمیده شود و تماشاگران حس کنند که آنچه اتفاق می افتد مربوط به همین حالا است. در هر نمایشنامه هنگامی که دو شخص با یکدیگر مواجه می شوند، در همان لحظه شروع به تاثیرگذاری بر یکدیگر می کنند. 

به این ترتیب در رویداد دراماتیک، زمان گذشته وجود ندارد. حتی هنگامی که رویدادهای گذشته را به شکل عینی مشاهده می کنیم، حادثه در زمان حال اتفاق می افتد. به این معنی که زمان گذشته را برای دقایقی به زمان حال می آوریم، آنچه را که اتفاق افتاده است می بینیم و دوباره آن را به گذشته برمی گردانیم. بین رویداد دراماتیک و فعالیتهای بازیگر بر روی صحنه تفاوتی اساسی وجود دارد.

فعالیتهای بازیگر برای به تصویر کشیدن رویداد است. چیزی است که به نظر بازیگر یا کارگردان بهترین طریق نشان دادن رویداد است، نه خود رویداد. بنابراین فعالیتهایی مانند نشستن بر روی صندلی، طی کردن صحنه، اشاره با دست و مانند اینها که برای به تصویر کشیدن رویداد انجام می شوند؛ می توانند در شکل های بسیار متفاوتی ارائه شوند ولی نفس رویداد دراماتیک در محدوده معینی محصور است. اگر کارگردان به جای توجه به نفس رویداد فقط به فعالیتهای صحنه توجه داشته باشد، به جای اینکه به نیروهای درونی که نمایش را پیش می برند توجه کرده باشد، به عوامل سطحی و مصنوعی نمایش پرداخته است.  

رویداد دارای روندی متقابل است  

هر رویداد موجب بروز واکنش در طرف مقابل می شود. شخص الف عملی انجام می دهد که بر روی شخص ب تاثیر می گذارد. شخص ب نیرویی را که از طرف شخص الف به او وارد شده حس می کند و تصمیم می گیرد که در پاسخ او عملی انجام دهد. شخص ب آنچه را که تصمیم گرفته در مورد الف انجام می دهد. الف نیرویی را که از جانب ب به او وارد شده حس می کند و تصمیم می گیرد که به آن پاسخ دهد. بنابراین همه رویدادها به شکل متقابل عمل می کنند. جاده یک طرفه ای وجود ندارد، بلکه هر رویداد موجب ظهور رویداد دیگری می شود. در نتیجه بخش مهمی از آنچه که هر بازیگر انجام می دهد در دریافت نیرویی که از طرف مقابل به او وارد شده و در تصمیمی که برای چگونگی واکنش می گیرد، نهفته است. 

نکته مهم این است که شدت نیرویی که هر یک از طرفین بر دیگری وارد می کند می تواند درجات بسیار متفاوتی داشته باشد، در نتیجه، در بعضی از صحنه ها این طور به نظر می آید که یکی از اشخاص بازی کاملا بر دیگری مسلط است اما چنین نیست، در واقع یکی از طرفین به دلایلی در پاسخ به نیرویی که به او وارد می شود واکنش خفیف تری نشان می دهد 

هر صحنه دارای یک یا چند رویداد و کل نمایشنامه دارای یک رویداد کلی است. منظور از رویداد کلی، رویداد در برگیرنده واحدی است که تمامی رویدادهای دیگر در خدمت آنند. کارگردان باید هر رویداد را در یک جمله کوتاه و موثر که فقط ازچند کلمه تشکیل شده است بیان کند. مثلا جهت هدایت بازیگر به عمل جسمانی، کارگردان اگر بگوید این صحنه ملتمسانه، درخواست کمک کردن است یا در صحنه دیگری، اگر بگوید این صحنه با خشونت از انجام کاری جلوگیری کردن است، در هر دو مورد جملات مناسبی انتخاب کرده، چون مستقیما بازیگر را به چگونگی عمل جسمانی مناسب هدایت کرده است. 

«محمد بت دوار»، «نویسنده و کارگردان تئاتر»   

هرگونه استفاده و … منوط به اجازه نگارنده یا مدیریت سایت می باشد.  

عکس ها از: محمد ماهر (مربوط به نمایش خرس به کارگردانی محمد بت دوار)

لینک قسمت اول:  https://anzalichi.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/

لینک قسمت دوم: https://anzalichi.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85/

لینک قسمت سوم: https://anzalichi.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D9%85/