نود و پنجمین سالروز تولد زنده یاد جلیل ضیاپور، پدر نقاشی مدرن ایران، گرامی باد!

اختصاصی/ انزلی چی: نقاشی های جلیل ضیاپور دارای شیوه ای شخصی است و به دور از  تقلید، که به اذعان بزرگان این رشته از هنر هر کدام نه تنها پشتوانه ملی فرهنگی، بلکه ثروت ملی محسوب می شود.  

به گزارش انزلی چی، امروز نود و پنجمین سال روز تولد استاد جلیل ضیاپور، پدر نقاشی مدرن ایران است. استاد ضیاپور دارای همان نقشی در عرصه نقاشی نوین ایران است که نیما یوشیج در شعر نو از آن برخوردار است. 

استاد جلیل ضیاپور در پنجم اردیبهشت ماه ۱۲۹۹ در بندرانزلی متولد شد. او پس از پایان رساندن تحصیلات مقدماتی در انزلی، در سال ۱۳۱۷ برای ادامه تحصیلات رهسپار تهران شد و هم زمان با ورودش در امتحانات مربوط به موسیقی شرکت کرد و رتبه لازم را کسب نمود. 

در مدت نه چندان طولانی از زمان شروع کار در هنرستان موسیقی و فراگیری رشته آهنگسازی، بنا به تصمیمات دولت وقت، اساتید بلژیکی؛ مدیریت هنرستان را رها کردند و عازم کشور خود شدند و مسوولیت به عهده کلنل وزیری، واگذار شد. چون دیگر رشته آهنگسازی در هنرستان وجود نداشت، موسیقی را رها کرد و به سراغ هنرهای تزیینی و سنتی رفت.  

ضیاپور پس از ورود به مدرسه صنایع مستظرفه قدیمه و فراگیری تذهیب، نقش قالی، مینیاتور، کاشیکاری و نگارگری در سال ۱۳۲۰ به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران راه یافت و با شوقی فراوان، رشته های تزیینات داخلی، دکوراسیون، نقاشی و مجسمه سازی را آموخت. 

او در سال ۱۳۲۴ با احراز رتبه مقام اول و دریافت مدال فرهنگی درجه یکم، تحصیلات آکادمیک خود را در مقطع لیسانس به انجام رساند. 

بر این اساس در همان سال از طریق بورس دولت فرانسه و از سوی دانشگاه تهران به منظور انجام تحصیلات عالیه تکمیلی عازم کشور فرانسه شد و از طرف دولت آن کشور در دانشکده ملی و عالی هنرهای زیبای پاریس – بوزار ثبت نام شد.  

ضیاپور که گویی با انرژی و کوششی غیر قابل وصف، کسب علم و دانش را پیگیری می کرد، علاوه بر رشته های اصلی (نقاشی و مجسمه سازی) ؛ به طور جامع رشته های دیگری چون تاریخ هنر، سبک شناسی، تاریخ تمدن، جامعه شناسی، نقش شناسی و پوشاک را نیز به صورت همزمان پی گیری و به انجام رساند. 

سرانجام پس از اخذ درجه دکترا در هنر، در سال ۱۳۲۸ به کشور باز گشت و به منظور روشنگری اذهان نسبت به هنر نو در مجادله با هنر کهنه، با همکاری سه تن از دوستان، اقدام به تاسیس انجمنی به نام خروس جنگی نمود و مجلاتی را نیز تحت همین نام به چاپ رساند. 

جلیل ضیاپور، نقاشی پیش رو و منتقدی آگاه و پرچم دار نهضتی بود که در دشوارترین شرایط فرهنگی، از تنگنای زمانه سرافراز بیرون آمد و بیش از نیم قرن کوشایی در هنر ایران، ایراد بیش از ۱۰۰ سخنرانی فرهنگی، هنری و اجتماعی در مجامع عمومی و خصوصی، خلق آثار هنری، نگارش بسیاری کتاب های تحقیقی، تالیفات، مقالات، بیان مصاحبه ها و تصدی پستهای ارشد و داشتن مقامات دولتی از جمله نامورانی است که به نقل از کتب و مجلات هنری منتشره وی را همنشین نیما و هدایت در راه نوآوری دانسته اند. 

او به دلیل استفاده از اشکال هندسی و هنر تزیینی که برگرفته ازدستمایه های ایرانی است و نیز تقسیم بندی هایی که به روش کوبیسم انجام داده و برای نخستین بار طرح نوینی را در هنر مدرن ایران رقم زده است، به عنوان پدر هنر نقاشی ایران مشهور است.  

نقاشی های جلیل ضیاپور دارای شیوه های شخصی است و به دور از تقلید، که به اذعان بزرگان این رشته از هنر هرکدام نه تنها پشتوانه ملی فرهنگی، بلکه ثروت ملی محسوب می شود.  استاد ضیاپور به دلیل علاقه ای که به جوانان ودانشجویان داشت، درسال ۱۳۲۲ به درخواست اداره کل هنرهای زیبای کشور، اقدام به تاسیس هنرستان های هنرهای تجسمی دختران و پسران تهران کرد و همچنین مقدمات تاسیس دانشکده هنرهای تزیینی را تهیه نمود. 

ضیاپور، نسلی را تربیت کرد که امروز هر کدام از آنها، خود از پیش روان و فعالان جنبش هنر معاصر ایران هستند و روندی را در ایران رقم زده‌اند که اگر نبود همت زنده‌یاد ضیاپور و شاگردان ایشان، چه بسا نقاشی مدرن موجود با جامه‌ای وارونه بر سر نقاشی کشور کشیده می‌شد و آن گاه خوراک علاقه‌ مندان به نقاشی و هنر، چیزی بود که نه نشانی از فرهنگ ایران در آن دیده می‌شد- همان گونه که متاسفانه در برخی از هنرها با ادعای مدرنیسم و پست‌مدرنیسم کم‌ و بیش به چشم می‌خورد- و نه مدرنیتی در آن دیده می‌شد.

نگاهی به نقاشی‌های استاد ضیاپور نشان می‌دهد که هنر نقاشی وقتی که آگاهانه و در عین حال به‌ صورت علمی و با دانش در خدمت نقاش باشد، می‌تواند ضمن حفظ فرهنگ و نشان دادن زیبایی‌ها و قابلیت‌های آن، رنگی از روزگار و نشانی از تجدد و نو بودن را به همراه خود داشته باشد.

در تابلوی «زینت خاتون» همین‌که نقاش یکی از موضوع‌های هنری ملی را دست مایه کار خود قرار می‌دهد و با توجه به یکی از شعرهای عامیانه ایران (جُم جُمک برگ خزون) تصویری را جان می‌دهد که سال‌ها مردم این دیار با خواندن شعرش، شادی می‌کردند، در حقیقت نشان‌دهنده هوش و آگاهی هنرمند از هنر بومی و پیوند آن با دنیای جدید است.

اما زنده‌یاد ضیاپور در پیکره «زن کرد قوچانی» نگاهی مردم‌شناسانه به هنر نقاشی دارد و علاقه و عشق خود به مردم کشور ما را در قالب و نگاهی تازه به تصویر می‌کشد؛ در حقیقت به بازنمایی فرهنگ اصیل ایرانی می‌پردازد و آن را لباسی تازه و نو می‌پوشاند. شاید همین دقت و نگاه جدید او بود که دیدگاه‌هایش را با عنوان‌ «لغو نظریه‌های مکاتب گذشته و معاصر» به رشته تحریر در آورد تا راه تازه‌ای پیش پای نقاشی ایران بگشاید. 

اصطلاح نقد هنری را اولین بار به صورت علمی، زنده‌یاد استاد جلیل ضیاپور وارد ادبیات هنر ایران کرده است. به اذعان بسیاری از اهالی هنر، بالاخص هنر نقاشی، زنده‌یاد ضیاپور پدر نقد هنری هم در ایران محسوب می‌شود. 

استاد ضیاپور در عین حال که یک نقاش چیره‌دست و متبحر بود، در حوزه زبان و ادبیات بومی «واژه‌نامه تطبیقی گیلکی» را منتشر کرد که از جمله مهم‌ ترین کارهایش در حوزه زبان و ادب گیلکی است. این واژه‌ نامه بیش از ۶۰ هزار واژه گیلکی را در خود جای داده است و امروز از منابع مهم زبان گیلکی به شمار می‌رود. همچنین یک نقش قالی با نقش مایه زن و مرد گیلانی و حاشیه جاروی اسپیلی از جمله آثار مشهور مرحوم ضیاپور است.  

پدر نقاشی مدرن ایران؛ در شب یلدایی سرد و طولانی در ۳۰ آذرماه ۱۳۷۸ در بیمارستان توس تهران نقاب در خاک کشید و در سن ۷۹ سالگی دار فانی را وداع گفت.  یادش برای همیشه گرامی باد.