موج شکن انزلی یادگار صد سال ایستادگی

انزلی چی: موج شکن انزلی این بنای استوار سینه سپر کرده مقابل امواج خروشان، برای مردمان این دیار نمادی از مقاومت و ایستادگی برابر سختی ها و ناملایمات زندگی است.

این سازه که سال یک هزار و دویست و نود و سه احداث شد تا آرامش را برای پهلوگیری کشتی ها در کانال بندر مهیا کند؛ با ساخت موج شکن های جدید اکنون دوران بازنشستگی خود را می گذارند و آمد و شد گردش گران، قلاب انداختن ماهی گیران، پرواز کاکایی ها و شنای نوجوانان و جوانان را به نظاره نشسته است.  

موج شکن انزلی که عاشقانه دل به دریا زده، یکی از گردش گاه های محبوب مردم این شهر و مسافرانی است که طلوع و غروب خورشید، چشم انداز مناظر اطراف از پل انزلی تا بوستان ساحلی و بندرگاه را به دیدارکنندگان هدیه می کند. 

بر اساس نوشته عزیز طویلی در کتاب تاریخ انزلی؛ قبل از احداث موج شکن های انزلی کانال بین انزلی و غازیان همانند خلیجی بود که کشتی های تجاری بمنظور تخلیه و بارگیری و یا مصون ماندن از امواج و توفان دریا، به آن جا پناه آورده، به اسکله ها پهلو گرفته و یا لنگر می انداختند اما امواج دریا، تا داخل کانال را می کوبید و به شناورهای مستقر در خلیج آسیب می رساند.

از این رو نیاز به احداث موج شکن ها احساس شد و در نتیجه قرارداد ساخت این بنای عظیم که از شاهکارهای معماری در نوع خود است، منعقد شد. 

به منظور احداث موج شکن ها به طول چهارده کیلومتر راه آهنی از کوه های پونل تالش تا انتهای غرب خلیج کپورچال در مرداب کشیده شد و سنگ ها، از کوه های این منطقه استخراج و پس از تراشیده شدن به اسکله کپورچال حمل و از آنجا به وسیله کرجی های بزرگ که وسیله قایق های موتوری یدک می شد، به محل احداث موج شکن ها و اداره بندر منتقل و تخلیه می شد. 

موج شکن ها زیر نظر دو نفر مهندس روسی به نام های علی اف و پلاناتوف بنا شد. برای خنثی کردن امواجی که مستقیم از طریق دهنه موج شکن به بلوار راه می یافت؛ تیرهای چوبی به موازات ساحل بلوار و در فاصله حدود ده تا پانزده متری آن، از موج شکن غربی تا اسکله قایقرانی شمع کوبی و در چند نقطه، دیواره پیش رونده در آب با استفاده از سنگ های معدنی احداث شد. 

این شاهکار معماری در دوره های مختلف نیز مورد عملیات استحکام بخشی قرار گرفت که برخی صاحب نظران شیوه اجرای آن را آزمون و خطا می دانند. 

اسماعیل آلادینی در نوشتاری با عنوان روایتی از آغاز تا فرجام موج شکن های انزلی می نویسد: احتمالا اواسط دهه یک هزار و سیصد و ده، دیواره حفاظتی سنگی با ارتفاع حدود چهار متر ساخته شد، به منظور جلوگیری از آسیب رسانی امواج مستقیم که تهدیدی برای این سازه و اسکله کشتیرانی محسوب می شد، این بار بلوک های سیمانی تا پنج مترمکعبی زیر دیواره حفاظتی مورد استفاده قرارگرفت. 

طی سال های یک هزار و سیصد و سی و نه تا یک هزار و سیصد و چهل و یک خورشیدی نیز با به کارگیری پروفیل های فولادی با عرض حدود نیم متر که در یکدیگر قفل می شدند، دیواره حفاظتی بلوار نوسازی و از اسکله قایقرانی تا زیر پل انزلی نیز به این نوع دیواره تجهیز شد.

به اعتقاد این کارشناس؛ با احداث موج شکن های جدید، اصولا ضرورتی بر بازسازی موج شکن ها در این مقیاس اجرایی نبوده و این نماد تاریخی انزلی، با حفظ معماری اولیه و ایجاد یک پوشش حفاظتی قادر به ادامه حیات خود می بود. 

موج شکن انزلی، مکان مناسبی برای برگزاری جشنواره از هنرهای تجسمی گرفته تا رویدادهای ورزشی است همچنان که سال های اخیر شاهد برگزاری جشنواره ماهی گیری خانوادگی در این محدوده بوده ایم. 

این بنای تاریخی که سال ها کانال این بندرگاه را از موج های خروشان خزر مصون می داشت، اکنون خود برای به جا ماندن در مقابل امواج عظیم گذر زمان، نیازمند حفاظت است.  

موج شکن اکنون تنها یک سازه سنگی و بتونی نیست بلکه نماد روح جمعی مردمان این دیار دریایی است، سزاوار است که مسوولان و متولیان در حفظ این بنا و دیگر آثار تاریخی شهر انزلی همت گمارند و از تخریب آنها که نابودی فرهنگ و هویت یک ملت است، جلوگیری کنند. 

شهرستان ساحلی بندرانزلی در چهل کیلومتری شمال غرب مرکز استان گیلان واقع است. 

گزارش از: گیتی بابایی، ایرنا