کارگردانی تئاتر (بخش سوم)

انزلی چی: گفت و گو مکالمه ای است بین دو یا چند نفر از اشخاص بازی و صرفا تبادل جملاتی بین اشخاص بازی نیست.

در طول نمایش شخصیت شخص بازی اصلی تغییر نمی کند، بلکه در اثر فشاری که به وسیله نیروهای دیگر بر او وارد می شود، طرز برخورد وی تغییر می کند. 

دیگر اشخاص بازی نمایش ابزاری هستند که برای ایجاد این تغییر به کار گرفته می شوند، طرز برخورد همه اشخاص بازی در طول نمایش تغییر نمی کند، بلکه این تغییر در شخص بازی اصلی (گاه در دو شخصیت اصلی) به وجود می آید. 

این همان مفهومی است که بعضی به عنوان تغییر شخصیت شخص بازی و حرکت او از قطبی به قطب دیگر در طول نمایش تعبیر کرده اند. 

به عبارت دیگر در پایان نمایش، در اثر کشف و شناخت فشارهای بیرونی، طرز برخورد جدیدی برای شخص بازی اصلی به وجود می آید که قطب دیگر یا قطب پایانی نمایش است. 

کارگردان باید این دو قطب را به خوبی بشناسد تا بتواند هم به بازیگر شخص بازی اصلی در شناسایی هر دو قطب کمک کند و هم بازیگران دیگر را به نقشی که در اعمال فشار بر شخص اصلی دارند، واقف سازد. آن چه که بین این دو قطب اتفاق می افتد رویداد دراماتیک است. 

البته در برخی موارد استثنا هم وجود دارد. مثل بعضی از نمایش نامه های کمدی و برخی آثار نویسندگان معاصر مثل اوژن یونسکو و … ضد قهرمان های یونسکو، احساس حقوقی و مشخصی نسبت به دنیای خاصی که آنان را احاطه کرده است ندارند و در بعضی از آثار کمدی، شخص بازی اصلی نسبت به تغییر قطبی به قطب دیگر چنان مقاومت می کند که از او یک احمق به تمام معنی ساخته می شود. 

گاهی این حماقت در حدی است که او هرگز متوجه فشارهایی که از طرف دیگران بر او وارد می آید نمی شود و همچنان شادمانه به راه خود ادامه می دهد. 

گفت و گو (روبنای نمایش نامه)  

گفت و گو مکالمه ای است بین دو یا چند نفر از اشخاص بازی و صرفا تبادل جملاتی بین اشخاص بازی نیست، بلکه وسیله ای نمادین و به شدت موجز برای مرتبط کردن درونی رویداد بین اشخاص بازی است که به وسیله آن هر یک از این افراد، تلاش در تحمیل خواست خود بر دیگری دارد. 

شخص A چیزی به شخص B می گوید، B پاسخ می دهد. این کار سبب می شود که A به B و B به A در گفت و گویی مداوم جواب بدهند. 

اما صرف نظر از این که آنها در این گفت و گو از چه نوع کلماتی استفاده می کنند، هدف همیشه یکی است، این که همچون زندگی واقعی؛ پاسخی از زبان طرف مقابل بشنوند. 

بنابراین در سرشت گفت و گو، وارد کردن نیرو به طرف مقابل نهفته است، خواه کلمات انتخاب شده به نحوی استادانه تلاش در پنهان کردن این نیرو داشته باشند یا این که کاملا مستقیم و بدون هیچ گونه پنهان کاری به کار گرفته شوند. 

برای کشف ویژگی های هر گفت و گو، درک عملکردی که گفت و گو در رویداد دراماتیک دارد و نیز این که چگونه شرایط محیطی را منعکس می کند، باید آن را با جزییات کامل تحلیل کرد. 

چه بسا اتفاق می افتد که گفت و گو حاوی اشارات ضمنی بسیار است و بار حسی و محتوایی به مراتب وسیع تری از معنی لغوی کلمات دارد. 

این همان مقوله ای است که به عنوان زیر متن از آن یاد می کنند. به این ترتیب گفت و گوی نمایش نامه به شدت ذهنی و بیشتر زبان درونی و حسی اشخاص بازی است تا تفکر آنان. 

«محمد بت دوار»، «نویسنده و کارگردان تئاتر»   

هرگونه استفاده و … منوط به اجازه نگارنده یا مدیریت سایت می باشد.  

عکس از: مهدی نادری