نقش ونگار اشتغال؛ رویای قالی بافان شهر باران

انزلی چی: نقش و نگار جان گرفته بر تار و پود قالی‌ها سرشار است از رویاهای قالی بافان. آنان که مدت‌هایی طولانی پشت دار قالی نشسته اند و زیر لب، آرزوها و حسرت هایشان را زمزمه کرده اند.

نقش و نگار فرش‌های دست باف هر یک حکایتی است از زندگی آدم‌هایی که بخشی از عمر خویش را لا به لای گره‌های قالی جا گذاشته اند. قالی بافی، هنری است که از دیرباز با نام ایران و ایرانی پیوند خورده است. دستان هنرمند زنان و مردان قالی باف سالیان سال است که نقش پشت نقش می‌آفریند و حاصل این تلاش طاقت فرسا، فرشی است که آوازه جهانی دارد. 

فرش دست باف از جمله مهم‌ترین صادرات غیر نفتی ایران است که در عرصه ارزآوری برای کشور و همچنین تامین معاش فعالان این عرصه حائز اهمیت بسیار است. با توجه به شهرت فرش ایرانی در جهان، تلاش در مسیر گسترش قالی‌بافی و حمایت از قالی بافان گامی موثر در راستای اشتغال زایی می‌تواند باشد. 

وقتی سخن از کارآفرینی در شهری چون بندر انزلی به میان می‌آید بیشتر نگاه‌ها متوجه مشاغل حوزه دریایی و گردش گری می‌شود، اما نباید از یاد برد که صنایع دستی به ویژه قالی‌بافی نیز می‌تواند، نقشی پر رنگ در ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار داشته باشد، و البته نباید از یاد برد که این مهم تنها با حمایت ویژه متولیان ممکن می‌شود.  

دار قالی، هم نشین غم و شادی   

در پرباران ترین شهر ایران، بانوانی هستند که زیر سقف خانه هایشان دارقالی علم کرده اند و فرش و تابلو فرش می‌بافند. 

«فریبا مهدی پور» نیز یکی از این بانوان است. وی اظهار می‌کند: زمانی که می‌خواهم غم هایم را از یاد ببرم پشت دار قالی می‌نشینم. حتی زمانی که احساس شادی می‌کنم باز قالی می‌بافم. در واقع از این هنر انرژی می‌گیرم. 

این بانوی هنرمند می‌افزاید: همواره در طول زندگی به هر نوع بافتی علاقه مند بوده ام. تا پیش از آن که به قالی‌بافی روی بیاورم قلاب بافی می‌کردم، اما سال 80 همراه با دخترم که دوست داشتم این هنر را یاد بگیرد، قالی‌بافی را در مرکز آموزش فنی حرفه ای آموختم.  

وی یادآور می‌شود: پس از اخذ دیپلم قالی‌بافی مدتی با دوستانم همکاری کردم و پس از آن در منزل مشغول بافت تابلو فرش شدم. از آنجا که فضای خانه ام محدود است نمی‌توانم دار برای بافت قالی شش متری نصب کنم. 

این بانوی هنرمند اظهار می‌کند: توسعه کار نیازمند سرمایه است و وام‌های در نظر گرفته شده فقط به زنان سرپرست خانوار تعلق می‌گیرد. البته در ابتدای کار به سختی وامی به مبلغ یک میلیون تومان از بانک دریافت کردم که مبلغ دریافتی صرف هزینه دار، نقشه، نخ و وسایل جانبی شد. 

ضرورت حمایت از قالی بافان 

مهدی پور می‌گوید: شرایط دشوار اقتصادی سبب شده تا بانوان بخواهند در گردش چرخ زندگی خانواده خویش موثر باشند، اما بسیاری از آنها در سن و سالی نیستند که به عنوان فروشنده مشغول به کار شوند، اما پرداختن به مشاغلی چون قالی‌بافی می‌تواند برایشان مناسب باشد. 

وی ایجاد شرایط مطلوب برای تعاملات بیشتر با متولیان امر را موجب هموار شدن این مسیر می‌داند و می‌گوید: بانوان بسیاری را می‌شناسم که دوست دارند قالی‌بافی کنند، اما به دلیل هزینه‌های بالای این هنر، منصرف می‌شوند.  

وی از بانوانی یاد می‌کند که وقت شان بیهوده هدر می‌رود، در حالی که می‌توانند با هدایت و حمایت مسوولان در منازل و یا کارگاه‌ها در حوزه تولیدات صنایع دستی مشغول به کار شوند. 

این هنرمند تصریح می‌کند: وجود یک کارگاه مناسب می‌تواند موجب فراهم شدن فرصت شغلی مناسب برای بانوان قالی باف شهر شود. 

وجود نمایشگاه‌های اختصاصی فرش یا محلی دایمی برای عرضه آثار از دیگر مواردی است که وی بدان اشاره می‌کند و می‌گوید: مکان نمایشگاهی مناسبی در بندر انزلی وجود ندارد، مثلا نمایشگاهی که اخیرا در آن شرکت کرده بودم در راه روی یک سینما برگزار شده بود! از سویی دیگر محدوده فضایی که در نمایشگاه‌ها به قالی‌بافی اختصاص داده می‌شود باید وسیع تر از دیگر تولیدات- که حجم کوچک تری دارند – باشد؛ معمولا به این نکته توجه نمی‌شود. همچنین در برگزاری نمایشگاه‌ها تبلیغات و اطلاع رسانی لازم انجام نمی‌گیرد. 

وی تاکید می‌کند: بازاریابی و فروش فرش و تابلو فرش دست باف پر اهمیت است و به توجه خاص مسوولان این حوزه نیاز دارد. 

آموزش قالی‌بافی توسط بخش خصوصی 

در مناطقی که قالی‌بافی رواج داشت، این هنر چون میراثی گرانبها از پدران و مادران به فرزندان منتقل می‌شد، اما در بسیاری از شهرهای نیز این هنر اصیل در آموزشگاه ها، تدریس می‌شود. 

رییس مرکز آموزش فنی و حرفه ای بندر انزلی اظهار می‌کند: از حدود پنج الی شش سال پیش آموزش قالی‌بافی در مرکز فنی و حرفه ای این شهرستان انجام نمی‌شود و آموزش قالی‌بافی در یک آموزشگاه خصوصی صورت می‌پذیرد. 

«مجید فرزام» درباره علت این موضوع یادآور می‌شود: به دلیل عدم استقبال و دایر شدن آموزشگاه بخش خصوصی، آموزش قالی‌بافی در مرکز فنی وحرفه ای بندر انزلی متوقف شد. چرا که طبق قوانین، همزمان با فعالیت بخش خصوصی در یک رشته، بخش دولتی آموزش آن رشته را انجام نمی‌دهد. 

وی همچنین از تغییر کاربری کارگاه قالی‌بافی فنی و حرفه ای بندر انزلی به کارگاه آموزش تعمیرات اتومبیل‌های ایران خودرو و سایپا از حدود پنج سال پیش تاکنون خبر داد. 

کارشناس امور فرش اداره صنعت، معدن و تجارت بندر انزلی هم با اشاره به اهمیت حمایت از مشاغل خانگی اظهار می‌کند: قالی‌بافی یکی از مشاغل خانگی در شهرستان بندر انزلی محسوب می‌شود و هم اکنون 493  قالیباف در بندر انزلی تحت پوشش بیمه قالی بافان قرار دارند که اکثر آنان را بانوان تشکیل می‌دهند. .  

«معصومه پور وهاب» می‌افزاید: پرداخت تسهیلات از جمله تقاضاهایی است که قالی بافان مطرح می‌کنند. 

وی در ادامه بیان می‌کند: در سال 93 تسهیلاتی برای پرداخت در اختیار این اداره قرار نگرفت و فقط کمیته امداد، وام‌هایی محدود را پرداخت کرد. بدین ترتیب فقط قالی بافانی که دارای شرایط خاص مد نظر کمیته امداد هستند می‌توانند از این تسهیلات بهره مند شوند. 

پور وهاب همچنین به اهمیت وجود یک نمایشگاه دایمی فرش در بندر انزلی با توجه به گردش گر پذیر بودن این شهرستان اشاره می‌کند و می‌گوید: هم اکنون یک نمایشگاه دایمی فرش در مرکز استان دایر است، اما بعضی از قالی بافان بندر انزلی معتقدند که قیمت تعیین شده از سوی نمایشگاه برای فروش، با هزینه‌ها و زحماتی که قالی بافان متحمل می‌شوند، تناسبی ندارد. 

راه اندازی کارگاه قالی‌ بافی 

راه اندازی کارگاه‌های قالی‌ بافی در شهرها از جمله مواردی است که می‌تواند باعث ایجاد فرصت‌های شغلی شود. 

کارشناس امورفرش اداره صنعت، معدن و تجارت بندر انزلی در این باره می‌گوید: چنان چه قالی بافان تمایل داشته باشند، می‌توانیم این درخواست را به سازمان صنعت، معدن و تجارت در استان ارسال کنیم تا با مشارکت بخش خصوصی این امکان ایجاد شود. 

وی یادآور می‌شود: تا کنون درخواستی با این موضوع از سوی قالیبافان به این اداره نرسیده است. 

گاهی در نظر گرفتن برخی حمایت‌ها و تسهیلات برای فعالان یک حوزه سبب می‌شود که عده ای برای بهره برداری از سیاست‌های تشویقی و تسهیلات، قدم در مسیری بگذارند که فاقد توانایی و عملکرد لازم در آن عرصه اند. 

معصومه پور وهاب در این باره می‌گوید: تعدادی از بیمه شدگان قالی‌ بافی به معنای واقعی قالی باف هستند و اما عده ای نیز به منظور بهره مند شدن از بیمه قالی‌ بافی وارد این عرصه شده اند. 

وی تصریح می‌کند: طبق فرمی که حدود یک سال است بر اساس آن بررسی‌های را انجام می‌دهیم، در بازدیدها برای اتمام فرش در دست بافت، زمان تعیین می‌شود و قالی‌بافی که فعال نباشد ابتدا با اخطار مواجه می‌شود و در صورتی که در یک ماه، کم‌کاری خویش را جبران نکند، بیمه وی باطل می‌شود. 

پور وهاب یادآور می‌شود: فرش‌های بافته شده نباید از اندازه 70 در 50 کوچک‌تر باشند. گسترش تعاملات بین قالی بافان و اداره صنعت، معدن و تجارت در راستای بیان مشکلات، درخواست‌ها و افزایش هم اندیشی‌ها می‌تواند موجب کاهش مسایل موجود و ارتقای قالی‌ بافی در شهرستان شود. 

پوروهاب با تصریح بر اهمیت این موضوع می‌گوید: راه اندازی یک سامانه ارتباطی با قالی بافان در برنامه کاری اداره صنعت، معدن و تجارت قرار گرفته است. 

روزنامه همشهری – مریم ساحلی