فیلم مستند چیست؟ (بخش اول)

انزلی چی: فیلم مستند بر اطلاع رسانی، تاثیر گذاری و برانگیختن متمرکز می شود و برای آن که وظیفه خودش را به خوبی ایفا کند باید آن را به درستی نگارش کرد.

مستند نوعی فیلم است که در مقابل فیلم داستانی قرار می گیرد و به منظور اطلاع رسانی یا تاثیر قرار دادن و یا روحیه دادن و تلفیق هر سه طرح ریزی می شود. 

فیلم داستانی در بیشتر موارد بر یک قصه، یک داستان یا یک چیز خیالی بنا می شود و با این انگیزه که پول خود را در بیاورد تولید می شود. 

فیلم مستند درست برعکس، معمولا در زندگی، واقعیت و چیزهای غیر خیالی ریشه دارد و هزینه آن را هم سفارش دهنده تامین می کند و هدف اصلی اش برقرار کردن ارتباط علمی، ایجاد علاقه و یا القای باوری خاص نسبت به موضوعات مختلف است. 

پر واضح است که فیلم های مستند به اندازه فیلم های داستانی بیننده را سرگرم نمی کند و فیلم های داستانی هم به اندازه فیلم مستند، اطلاعات مفید به مخاطب نمی دهد. 

بنابراین فیلم مستند بر اطلاع رسانی، تاثیر گذاری و برانگیختن متمرکز می شود و برای آن که وظیفه خودش را به خوبی ایفا کند باید آن را به درستی نگارش کرد. 

سراغ پروژه ساخت فیلم مستند رفتن، تنها یک دلیل دارد و آن نارضایتی و ناخشنودی است. اگر سفارش دهنده از وضع موجود راضی باشد هیچ وقت پولش را صرف فیلم مستند نمی کند. او همیشه دنبال تغییر وضح موجود است. 

تغییر در نوع رفتار یا افکار عده ای خاص نسبت به موضوعی خاص، حتی اگر موضوع فیلم به ظاهر ساده و معمولی باشد،  برای نویسنده اهمیت زیادی دارد؛ چرا که یکی از وظایف اصلی اش را مشخص می کند، این که سفارش دهنده در موقعیت فعلی اش از چیزی ناخشنود است و می خواهد در آن چه تغییراتی به وجود آورد. 

بنابراین آگاه بودن از هدف سفارش، اولین رکن نگارش فیلم نامه است. نویسنده باید بداند که قرار است فیلم به چه نتایجی منجر شود؟ قرار است فیلم برای چه ساخته شود؟ سعی دارد چه چیزی را ثابت کند؟ 

نویسنده حتی باید از سفارش دهنده جلوتر باشد به این معنا که دنبال اهداف ظاهری و حقیقی فیلم باشد. الگوی شکل دهنده هر فیلمی بر دو ستون بنا شده، موضوع و نوع نگاه. 

موضوع فیلم یعنی فیلم قرار است در چه مورد باشد. اما نوع نگاه چیز دیگری است. اگر یک سفارش دهنده را در نظر بگیریم، طرز برخورد و نگرش او نسبت به موضوع، نوع نگاه یا دیدگاه فیلم را تعیین می کند و نویسنده باید به دنبال این باشد که سفارش دهنده چه نظر خاصی در مورد موضوع دارد. 

نویسنده با سبک و سنگین کردن احتمالات موجود در نوع سفارش دهنده، به یک حکم صریح و اساسی دست پیدا می کند و آن عبارتی موجز و گویا است که هدف اصلی ارائه فیلم به مخاطب را دقیقا بیان می کند. 

نویسنده باید با جدیت درباره موضوع فیلم تحقیق کند، چه خودش تنها، چه به اتفاق مشاوران. همچنین باید در قالب آن چه مدنظر سفارش دهنده است از خودفرضیه هایی بسازد. 

گاهی ممکن است این فرضیه ها با هدف واقعی فیلم یکسان نباشد ولی این کار دید تازه ای به سفارش دهنده می دهد و باعث می شود او به ریشه و انگیزه کار فکر کند و در بیان هسته موضوعی فیلم دقیق تر عمل کند. 

محمد بت دوار، نویسنده و کارگردان

هرگونه استفاده و … منوط به اجازه نگارنده يا مديريت سايت مي باشد.