قدیمیترین سندهای تصویری از انزلی کجا است؟
انزلی چی: آیا فیلم “لاله دریایی” به نقره تبدیل شده یا همچنان جایی در بندر انزلی یا تهران نگهداری میشود؟
به گزارش انزلی چی، محمد تهامی نژاد پژوهشگر، منتقد و مستند ساز در وب سایت سینمای مستند در مقاله ای جالب توجه به تشریح جستجوی خود از فیلم با دست رنگ شده «لاله دریایی» ساخته ابراهیم مرادی از پیشگامان سینمای ایران که نخستین سندهای تصویری از بندر انزلی محسوب می شود پرداخته است: هنگامی که جوان بودم «کودک پاد»، مدرسه و محل زندگی مرحوم مرادی را یافتم و در فیلم “سینمای ایران از مشروطیت تا سپنتا” (۱۳۴۹) تنها سند از فعالیت مرادی و نحوه استنباط وی از کارکرد این مدرسه ثبت شده است. چند سال پس از فوت آن مرحوم به خانه خواهرشان دعوت شدم. آقای احمد مرادی فیلمبردار «بوالهوس» هم در آن جلسه بودند و صحبت به نهضت جنگل و میرزا کوچک خان و آمدن شورا دختر گائوک به خانه آنها در انزلی انجامید. همین ماجرا که در کتاب سینمای رویاپرداز ایران (تهامینژاد، ۱۳۶۵، ص ۱۷۸) آمده بعدها شاخ و برگ گرفت، بیآنکه به اصل خبر و ماخذ و منبع آن که خانواده مرحوم مرادی بودند (و نه خود او) اشاره شود و موجب استنباط ها و بزرگنماییهای غلط شد. متاسفانه روحیه جستجو گر و متلاطم مرادی که همزمان با مرحوم اوهانیان، سینمای ایران را در بندر انزلی بنیان گذاری کرد، در بسیاری موارد درک نشده و با او نامهربان برخورد شده است.
در آن شب پی جوی فیلمی شدم که میدانستم مرادی آن را با دست رنگ کرده است. این فیلم «لاله دریایی» محصول ۱۳۳۹ است. آنها از ساخته شدنش خبر داشتند. خود مرادی در برابر دوربین من از “کمر شکن” گفت ولی از “لاله دریایی” نگفت. از خواهر مرحوم مرادی پرسیدم: این فیلم کجاست؟ گفتند: همین جا در زیرزمین. با هم به زیرزمین رفتیم. در آنجا تعدادی قوطی روی هم چیده شده بود. یادش بخیر آقای احمد مرادی، فیلمها را باز میکرد و مقابل چشم میگرفت. تا آنجا که فهمیدم، فیلم صحنه به صحنه رنگ شده بود. صحنه قایقرانی در مرداب انزلی سبز است و در صحنهای که قایق در مرداب هنگام غروب پیش میرود رنگ تماما قرمز و نارنجی است. رساله من رنگ در سینمای ایران بود و از این نظر پی جوی آن فیلم بودم. فیلمهای “عروس فراری”، “طلسم شکسته” و یا تجربیات فیلم مستند رنگی، متعلق به چندین سال پیش از “لاله دریایی” هستند. امیدوار بودم اجرای این تجربه در ایران، که تا آنجا که میدانم پیش از آن در سینمای ایران سابقهای نداشت، نیز نگهداری و معرفی شود. آنها در آن شب راضی بودند که فیلم از زیرزمین به در آید، ولی بعد نظرشان برگشت. دلیلاش را به من نگفتند. یکی دوبار دیگر هم به خانه خواهر مرحوم مرادی سرزدم تا شاید صحنههایی از فیلم در جلسه پایانی به نمایش در آید، ولی متاسفانه نشد.
وقتی از زاهدان برگشتم به دم منزلشان رفتم، نبودند. اگر اشتباه نکنم کوچهای در اوایل خیابان جامی بود که الان احمد محمدبیک است. متوجه شدم که آن خانم مرحوم شدهاند. الان فیلم “لالۀ دریایی” کجا است؟ داستان تمهید صنفی جلوه دادن توقیف و یا سانسور این کار مرادی، در دوره دکتر محمد علی سمیعی در وزارت کشور، روایت چه کسی است؟ آیا برای منتسب ساختن آن به اهالی سینما (و برای موجه جلوه دادن چهره سانسور) سند قانع کنندهای وجود دارد؟ آیا ارزش ذاتی اثر، که جدا از قدیمیترین سندهای تصویری از انزلی، حکایت یک تجربه است – حتی فرض کنید تجربهای دیر هنگام و ضعیف – میبایست نادیده گرفته میشد؟
با وجودی که میدانم “لالۀ دریایی” حد اقل تا پنج سال پیش در فیلمخانه ملی ایران نبود، آیا فیلم به نقره تبدیل شده یا همچنان جایی در بندر انزلی یا تهران نگهداری میشود؟ کسی از این فیلم خبری دارد؟ عکس بالای مطلب مرادی را در صحنه ای از فیلم “سینمای ایران، از مشروطیت تا سپنتا” نشان می دهد و در عکس زیر او در کلاس درس مدرسه “کودک پاد” دیده می شود.)
پست های مرتبط
درباره نویسنده
