فوک کاسپی افسانه می شود؟

اختصاصی/ انزلی چی: آیا این موجود دوست داشتنی دریای کاسپی در سالیان آینده به حیات خود ادامه خواهد داد؟

اکبر میغی، رییس اداره حفاظت محیط زیست انزلی از مشاهده لاشه یک قطعه فوک کاسپی در ساحل بندرانزلی خبر داد و افزود: گروه اعزامی از اداره دامپزشکی سریعا به محل، اعزام و پس از نمونه گیری از لاشه مذکور مقرر شد، اطلاعات بدست آمده طی گزارشی در اختیار اداره حفاظت محیط زیست شهرستان قرار گیرد.

به گزارش انزلی چی، نام فوك کاسپی، از شش سال گذشته به فهرست رو به افزايش پستانداران در معرض خطر انقراض پيوست. در گذشته نه چندان دور بیش از یک میلیون قلاده فوک کاسپی در دریای کاسپی زندگی می‌کردند این در حالی است که 900 هزار فوک کاسپی نابود شده و هم اکنون فقط 100 هزار قلاده فوک کاسپی در بزرگ ترین دریاچه جهان زندگی می‌کنند.  

لازم به ذکر است این حیوان با خوردن آبزیان بیمار و کنترل جمعیت آنها به اکوسیستم منطقه کمک بسیاری می نماید.

فوك کاسپی كه روي يخ‌ها زاد‌آوري مي‌كند بومي درياي کاسپی است. فوک ها از نظر دیرین شناسی به نسل سوم زمین شناسی باز می گردند.

بدن این پستاندار کمیاب که کوچک‌ترین گونه فوک در دنیا است فاقد گوش است و برای زندگی در آب به مرور تغییراتی کرده ‌است. میان انگشتان دست و پای آن پرده‌ای وجود دارد که باعث می‌شود دست‌ها و پاها شبیه باله‌ای برای شنا شود. پاها در انتهای بدن و در امتداد دم قرار گرفته‌اند به ‌همین ‌دلیل فوک‌ها نمی‌ توانند به ‌راحتی روی زمین راه‌ بروند. 

محل زیست فوک‌های کاسپی به‌صورت فصلی متغیر است. این جانور بیشتر روزهای بهار، تابستان و پاییز را در آب های میانی و جنوبی سپری می‌کند و تنها در زمستان برای زاد آوری به مناطق شمالی و کم عمق کوچ می‌کنند.

طول این پستان دار دریایی در زمان بلوغ به يك و نيم متر تا یک و شصت سانتی متر و وزن آنها به 85 تا 100 كيلوگرم مي‌رسد.  

بدن توله‌ها با خزي‌ سفيد و يك دست پوشيده شده، فوك ‌ها از انواع متعدد ماهي‌ها تغذيه مي‌كنند اما بسياري از گونه‌هاي طعمه مورد علاقه آنها به‌دليل ماهي گيري بيش از حد انسان و وارد‌سازي‌ شانه‌دار ژله‌اي مهاجم که از طریق کانال ولگا، دن وارد دریای کاسپی شده رو به نابودي است.

فوك کاسپی در سراسر قرن بيستم در معرض شكار تجاري بسيار شديدي قرار گرفت، ابتدا براي تهيه روغن از چربي زير پوست، سپس براي پوست كه مهم‌ ترين عامل كاهش تاريخي جمعيت اين‌گونه بود.  

عوامل زيادي در درياي کاسپی حيات فوك‌ها را تهديد مي‌كند، بيماري ويروسي که از سگ سانان به فوک ها منتقل می شود، تغييرات اقليمي كه باعث كوتاه شدن دوره يخ بندان و كم شدن لايه‌هاي يخي كه مكان زاد‌آوري آنها به شمار مي‌رود، عبور يخ شكن‌ها براي فعاليت‌هاي اكتشاف نفت و رفت‌و آمد كه استرس زيادي به اين گونه وارد مي‌كند، آلودگي‌هاي نفتي و چاهاي نفت كه در اثر بالا آمدن آب دريا به زير آب رفته و دائما از اين چاه‌ها نفت وارد آب مي‌شود؛ همچنین هدایت سالانه میلیاردها مترمکعب انواع آلاینده ها و سموم صنعتی، خانگی و کشاورزی جمعیت این گونه دریایی را به مخاطره انداخته است.  

درباره‌ علل مرگ و میر فوک‌های کاسپی دلایل دیگری از جمله صید غیرمجاز، خفه‌گی و گیرکردن در تورهای ماهیگیری را هم اضافه می‌کنند. به نظر کارشناسان، صیادان فوک‌ها را رقیب خود می‌ پندارند و فکر می‌کنند، مانع رونق کار آنها می‌شود. 

گفته می شود تعداد زیادی از فوک های دریای کاسپی در  سالیان گذشته در کشورهای روسیه و قزاقستان از بین رفته اند.

فوک، سفیر دریای کاسپی است، چراکه تنها پستان دار خون گرم و شکارگر این دریا به حساب می آید و می تواند وضعیت دریا را از لحاظ حفاظتی، آلودگی و صید بی رویه مشخص کند. لذا بوسیله حتی لاشه آن که تازه از بین رفته است می توان اطلاعات موثری بدست آورد.  

کاهش گونه های غذایی مناسب مانند کیلکا و حمله مهاجم شانه دار، مرگ و میر فوک ها را در سال های اخیر شدت بخشیده است.

تعدیل شناورهای صید و جلوگیری از صید پره –  تورهای مخصوص ماهی سفید که در زمستان و پاییز به‌کار گرفته می‌شود- از جمله راه کارهای حفاظت از این گونه آبزی است که باید مورد توجه قرار گیرد. 

گفتنی است این‌ که تهدیدات انسانی قابل کنترل است. با همکاری شیلات و ادارات محیط زیست در استان‌های حاشیه دریای کاسپی و با نمایش فیلم‌های آموزشی از صیادان می توان خواست تا از کشتن فوک‌هایی که داخل تورهای پره می افتند صرف‌نظر کنند و در عوض این کار پاداش دریافت کنند. راه حل دیگری که مد نظر است تبدیل نیزه شکاری به نیزه الکترونیک برای استفاده ماهی گیران کیلکا است.

دریای کاسپی دارای 114 گونه، 63 زیرگونه و 14 نژاد از کمیاب ترین آبزیان جهان است.