خانه / اخبار / آدم هایی که در کودکی با آن ها زیسته ام/ خاطره نوروزی پروفسور احمد نوری زاده

آدم هایی که در کودکی با آن ها زیسته ام/ خاطره نوروزی پروفسور احمد نوری زاده

انزلی چی: آی آدم های کودکی و گذشته من و آی همه آدم ها به هر چهره هر کجای جهان هستید، زندگی در کامتان خوش باد…  

1718237

هرگز دلم نخواسته است که بدانم چند میلیارد یا چند میلیون بچه در این جهان سرشار و غنی با معادن زیر زمینی و روی زمینی، شب ها با شکم گرسنه روی زمین شکنجه می شوند. بعضی از همین ها را که شبیه کودکی های خودم هستند در پیاده رو های شهر کنونی خودم تهران دیده ام و از سر کنجکاوی جویای چند و چون آمدن شان به این دنیای رها در رنج و شکوه شده ام. جواب همه یا یکسان است که از طرف باند های استخدام و تولید و توزیع گدایان شهر به شان دیکته شده است و یا تقدیر و پیشینه ای همانند دارند: «پدرم توی تصادف مرد. من، برادرم و مادرم توی راه آهن یه اتاق اجاره کردیم که ماهی هفتاد هزار تومان اجاره می دهیم. یه جوری باید اجاره رو سر ماه بدیم دیگه…» می پرسم برادرت چه کار می کند؟ آب دماغ را بالا می کشد و مف آویخته از سوراخ بینی را روی سنگ های پیاده رو  پمپاژ می کند. می گوید: «کارتن و پلاستیک از آشغالدونی ها جمع می کنه و می فروشه… زمستون از سرما عاجز هستیم، تابستون هم از گرما خفه می شیم…» 

بعد از این مکالمه های دردناک توی پیاده روهای شهر بالای ۱۰ میلیونی که به میدان تاخت و تاز موتور سوارها و «زانتیا»ران های جوان و دلیر از قرص های اکستازی! و نمی دانم چه و چه به خانه می آیم و می نشینم و به فکر فرو می شوم… 

«کردمحله» در «غازیان بندر انزلی» با دریا پانصد، ششصد متر فاصله داشت. شب های بی خوابی و شکم دردهای گرسنگی من با هیاهوها و همهمه ها و تپش های موج های دریای توفنده عجین شده بود. تابستان ها که جماعت برای شنا در آب دریا به این شهر می آمدند، مادر بزرگ ها را هم می آوردند که کله سحر پیش از رفتنشان به دریا برای آب تنی، در تدارک سوروسات ناهار باشند و بعد از خرید از بازار محله؛ هم بچه های یکی دو ساله را در خانه تر و خشک کنند و هم برای ناهارشان غذا بپزند. یادم هست که صبح زود می رفتم بازار محله و جلوی قصابی «باقر» و سبزی فروشی «عسگر فلسطین» نوبت می گرفتم تا زنبیل های پرو پیمان خرید مادر بزرگ های روس و ارمنی و آشوری و فارس را کول کنم و هن و هن کنان یک جوری به هر جان کندنی که شده برسانم در منزل شان و یکی دو قران کاسبی کنم. تابستان را این گونه سپری می کردم و  با شروع پاییز، پدرم یک دفتر ده برگ و مداد یک ریالی می خرید و دستم را می گرفت و می برد مدرسه سر کوچه که «سنایی» نام داشت و بعد روزگار مشق شب و چوب فلک فرا می رسید تا بدانیم که نور خورشید در هشت دقیقه و چند ثانیه به زمین می رسد و عریانی فقر ما را گرم می کند. 

اما وای و هزار وای از زمستان. کار ما کول کردن و آوردن زغال از زغال فروشی «مشهدی شوکور» که حتما اسمش «شکراله» بوده به خانه بود و راه انداختن منقل. هنوز اوضاع اقتصادی خانواده رخصت مالی برای راه انداختن کرسی را نمی داد. باران های سیل آسای ساحلی و برف های گاهگیر کشنده را به عشق لباس عیدی تاب می آوردیم. درست انگار همین دیروز بود. حتی پیش از آن که از روی آتش چهارشنبه سوری بپریم و شهد این سنت کهن ایرانی را که ریشه در کیش پرستش آتش و مهر پرستی ما ایرانی ها دارد، شادمانه سر بکشیم. توی ایوان خانه که یک فضای باز محدود دو – سه متری بود و به تنها اتاق کاهگلی ساخته شده از چپرو نی های اطراف رودخانه ها و مرداب انزلی منتهی می شد، می نشستم و یک ضرب ور می زدم که لباس تازه می خواهم. بیچاره پدرم، کارگر آتش نشانی شرکت شیلات انزلی بود و نمی دانم آتش چند خانه فروشده در کام حریق را فرو نشانده بود، اما می دانم که زندگی ام را چنان سخاوتمندانه در کام آتش خموشی ناپذیر حیات خاکی اش غرقه کرد که من هنوز هم شعله های غوغاگر بر شونده بر آسمانش را  با چشم دیروزم به روشنی می بینم. حتما او در این کار مقصر نبود. تامین معیشت یک خانواده پر عده از عهده هر کسی ساخته نیست.

وقتی چسناله های بچه گانه من، امانش را می برید و طفلک عاصی می شد، سر سفره فقر؛ سرخوش با وقار و خوشدلی سخی ترین و غنی ترین مرد دنیا، لبخنده ای بر لب می نشاند که شادی جان کودکانه مرا مژده می داد و در اثیر به جولانم می کشاند، می گفت «بسه دیگه گریه نکن. می گم فردا شربت اوغلی یه دست کت و شلوار برات بیاره… مادرت هم می ره از عزت، شوهر سکینه برات یه پیرهن می خره. دیگه گریه نکن…» نه تنها دیگر گریه نمی کردم و چسناله های بی خیالی و کودکی را چون زهر هلاهل در کام پدرم که انسان شریف و زحمتکشی بود و در اوج فقر و نداری، هیچگاه به حرمت انسانی اش پشت پا نزد، نمی پاشاندم. بلکه چون او سرخوش در رویاهای کودکانه پرواز می کردم. «شربت اوغلی» به نظر من تنها کسی بود که اسم و کارش به هم می آمد. پیرمرد را مدام در کوچه پس کوچه های «غازیان» می دیدی که چندین دست کت و شلوار روی شانه های فقرش نهاده و پرسه می زند تا بچه ای مثل من، عاشق کت و شلوار چهارخانه یا راه راه افتاده بر شانه های او بشود و با ور ور زدن های بچه گانه اش، پدر و مادرش را عاجز کند تا یک دست از آن ها را برایش بخرند. «عزت» و «سکینه» هم کارشان این بود که می آمدند تهران و لباس های مستعمل را که امروز به آنها میان عامه مردم، واژه هایی مثل «تاناکورا» و «استوکی» اطلاق می شود، بار کیسه ها و چمدان های زهوار در رفته شان می کردند و می آوردند انزلی و خیلی ارزان می فروختند. «عزت» و «سکینه» و لباس های «تاناکورایی» وقتی به محله می رسیدند، همه زن هایی که مثل من، زاده فقر بودند و با شرف می زیستند؛ خبر دار می شدند و آن روزها در غیاب تلفن و موبایل و فاکس از بالای دیوارها و چپرها، خبر را به یکدیگر مخابره می کردند و به یکباره جلوی در خانه «عزت» و «سکینه» غلغله بر پا می شد… بعد از کیفوری های چند روزه، کت و شلوار را بالای سرم به میخی که در دیوار گلی فرو می کردم، می آویختم و مادرم روی یک میز چوبی مربعی؛ سفره پهن می کرد و شیرینی خوری ها را که به آنها «واز» می گفت می چید. بعد ها دانستم که واژه «واز» در زبان انگلیسی به گلدان اطلاق می شود و معلوم شد که مثل بسیاری دیگر از واژه های انگلیسی و روسی به دلیل مراوده و دوستی با اقوام مجاور و توریستها، وارد زبان محاوره ای آذری ما شده است. مادرم در کودکی با خانواده اش به «باکو» مهاجرت کرده بود و خواهرش هم که خاله من بود و «نزاکت» نام داشت و من هرگز ندیدمش، در باکو در گذشت. حتما این واژه ها از همان طریق وارد زبان آذری مادرم شده بود. خلاصه شب قبل از عید در اتاق کاهگلی زیر کت و شلوار آویخته از میخ با رویای اثیری عید و کت و شلوار تازه، زیر لحاف مندرس دراز می کشیدم و در رویا ها فرو می شدم و گهگاه ناخنکی هم به شیرینی های توی «واز» ها که از قنادی «فرد» یعنی از «اصغر بدری» خریده بودیم، می زدم و با کام شیرین در اوج رویاها؛ غوطه می خوردم. حتی به این که چند روز دیگر آش همان است و کاسه همان و باز من خواهم ماند و درد نداری و دشواری زندگی، هیچ فکر نمی کردم. 

روز اول عید وقتی با شادمانی و تبختر بچه‌گانه، لباس های تازه خریده از «شربت اوغلی» را می پوشیدم و به کوچه می زدم تا هم بازی و شیطنت کنم و هم به قول معروف با لباس های تازه پز بدهم، یک باره می دیدم پسر لندهور «جعفر جنی» پیدایش می شد و با گفتن تمسخر آمیز «کت و شلوار تازه ات همینه؟ مثل اَنچوچک شدی…» حالم را می گرفت و توی ذوق می‌زد. من کاری نمی توانستم بکنم جز این که در جوابش بگویم: «حقش بود نصیبه خله، پدرتو زیر چرخ های کامیون نفله می کرد تا تو شب عید، لباس عزا تنت می کردی…» این تنها حربه من برای انتقام از پسر «جعفر جنی» بود. «نصیبه خله» یک زن یل بود که با آن قد و قواره مردانه اش که کت و شلوار مردانه هم می پوشید، توی محله جولان می داد و باج می گرفت. یک روز وقت باج خواهی «نصیبه خله» توی حیاط گاراژ که کامیون ها و تریلرهای حامل سنگ سرب و عدل های پنبه در آن توقف می کردند، «جعفر جنی» با «نصیبه خله» که رفته بود گاراژ تا راننده ها را تلکه کند، درگیر می شود و «نصیبه» با زور و بازوی پهلوانی اش «جعفر جنی» را بر زمین می افکند و زیر چرخ های کامیون ها و تریلرها؛ باد بروتش را می خواباند…  

پنج دهه از آن روزگار گذشته است و من اینک در پایانه های زندگی در انتظار حادثه آخرین هستم، اما هرگز آن روزها و آن سالها و آن زندگی را که در جان جهان من خلیده و تنیده، از یاد نخواهم برد. چرا که در سال های جوانی و اوج، با همان محله و کوچه ها و آدم ها زندگی کرده ام و با بوی اقاقی ها که در بهار کوچه های محله را عطرناک می کردند، زیسته ام. من به اقتضای کارم امکان داشته ام که برای سخنرانی به خیلی از کشور های جهان مانند فرانسه، آلمان، اتریش، کانادا، سوریه، لبنان، روسیه، ارمنستان و… سفر کنم و خاطره های بسیاری از انسان در جهان داشته باشم و فقر و نداری و ستم اجتماعی را در بسیاری از کشورهای جهان ببینم و شاهد باشم اما چیزی که در جان و خیال من لانه کرده است عید و بهار کودکی های من در کوچه های «کرد محله غازیان» است و چهره های آدم هایی که در کودکی با آن ها زیسته ام و در کنارشان لحظه های اثیری را سپری کرده ام.   

آی آدم های کودکی و گذشته من و آی همه آدم ها به هر چهره هر کجای جهان هستید، زندگی در کامتان خوش باد…

۱۳۸۴/۱۲/۸، چاپ شده در ویژه نامه نوروزی روزنامه ایران در سال ۱۳۸۵

به گزارش انزلی چی، پروفسور احمد نوری‌زاده متولد آبان ماه سال ۱۳۳۰ بندر انزلی، از شاعران و مترجمان خوش قریحه روزگار ما است. از این مترجم، پژوهشگر، ارمنی شناس فارسی و دارنده مدال طلای فرهنگی ارمنستان که این روزها در آسایشگاه کهریزک تحت مراقبت‌های پزشکی و اجتماعی است، تاکنون حدود ۲۰ جلد کتاب منتشر شده است که از این میان می‌توان به «پتر اول» اثر آلکسی تولستوی «آمالیا» اثر نار دوس «پاییز در پرواز» و «سلام بر شما ارمنی‌ها» اشاره کرد.

وی که دوران کودکی خود را در کردمحله بندر انزلی سپری کرده، به دلیل مصاحبت و مراودت مداوم با ارامنه، از همان دوران کودکی با زبان و ادبیات ارمنی، خو گرفت و به تدریج با گذر زمان، پس از اشتغال به فعالیت مطبوعاتی، سرودن شعر به زبان پارسی و فراگیری زبان نوشتاری ارمنی را آغاز کرد. نوری‌زاده در کمتر از شش ماه نزد مرحوم «آرشی بابایان» شاعر معروف ارمنی، الفبای این زبان را آموخت و سپس با جدیت و ممارست، از طریق کتب خودآموز، زبان نوشتاری ارمنی را نیز فرا گرفت و از آن پس به طور جدی به ترجمه و معرفی ادبیات معاصر و متون کهن ارمنی در مطبوعات فارسی زبان ایران همت نهاد. 

احمد نوری‌زاده با گسترش دامنه فعالیت‌ها در حوزه ادبیات ارمنی، فراگیری مبنایی و ریشه‌ای زبان کهن ارمنی – گرابار – دغدغه اصلی‌اش شد و به همین دلیل با عزیمت به اصفهان، نزد مرحوم «خاژاک درگریگوریان»، رییس دانشکده ارمنی شناسی دانشگاه اصفهان، مدتی را به آموختن این زبان گذراند.  

وی در سال های ۱۳۴۹ -۱۳۴۸ کار ترجمه و معرفی آثار شاعران ارمنی را آغاز کرد، البته در گام اول، از همکاری دوستان ارمنی خود برای انتخاب اثر و ترجمه تحت الفظی اشعار بهره می‌گرفت اما با فراگیری کامل زبان مورد علاقه‌اش، از سال ۱۳۵۰ به طور کاملا مستقل، کار ترجمه ادبیات ارمنی و چاپ و نشر آثار شاعران و نویسندگان ارمنی زبان را آغاز کرد.   

اولین کتابی که از وی به طور مستقل انتشار یافت، مجموعه شعری از «گالوست خانتس» شاعر نامدار ارمنی‌تبار ایرانی بود که با نام «قدرت معجزه‌گر» از سوی انتشارات گوتنبرگ به بازار عرضه شد. سال بعد مجموعه دیگری از این شاعر، با نام «سلام بر تو ای انسان» را آماده چاپ کرد که توسط انتشارات دنیا به بازار کتاب عرضه شد. بعدها به مرور آثاری از «هومانس تومانیان»، شاعر و نویسنده نامدار ارمنی، «یقیشه چارنتس»، «آکسل باگونتس»، «هراچیا کوچار» و دیگران را ترجمه کرد که با نام‌های «آی وطن! آی وطن!»، «سروده‌های سرخ»، «۲۶ کمیسر» و «تسولاک» به خوانندگان پارسی زبان عرضه شدند.   

احمد نوری‌زاده در حال حاضر یکی از چند شاعر غیرارمنی جهان است که به زبان ارمنی شعر می‌سراید و برای خوانندگان ارمنی زبان در جمهوری ارمنستان و دیگر کشورهای دارای جوامع ارمنی یک چهره شناخته شده و محبوب است به حدی که در این کشور او را «فرزند پارسی گوی ملت ارمنی» لقب داده‌اند و نیز، برنامه ریزان آموزشی جمهوری ارمنستان، بخش‌هایی از منظومه «ماسیس کوه نیست» اثر ماندگار وی را به همراه زندگی نامه این شاعر ایرانی به عنوان یک درس در کتاب درسی دانش‌آموزان مقطع دوم راهنمایی مدارس ارمنی زبان گنجانده‌اند که دانش‌آموزان ارمنی‌تبار آن را در کتاب ادبیات خود می‌آموزند و امتحان خواهند داد. 

البته مهم ترین و ماندگارترین اثر ادبی نوری‌زاده تاکنون، کتاب «صد سال شعر ارمنی» است که در سال ۱۳۶۹ توسط انتشارات چشمه به دوستداران آثارش عرضه شد. چاپ اول این کتاب پس از چندسال نایاب شد. «صد سال شعر ارمنی» در برگیرنده ترجمه ۵۰۰ شعر و منظومه از ۷۲ شاعر نامدار ارمنی جهان است و خواننده با مطالعه پیشگفتار ۱۵۰ صفحه‌ای کتاب با برخی جنبه‌های تاریخ و فرهنگ هزاران ساله ارمنستان آشنا خواهد شد.

درباره کاوه چلمبری

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی را وارد کنید *

رفتن به بالا